domingo, 27 de setembro de 2020

Carrasco e toxo

Erica, coñecidas como uces, urces ou carrouchas, é un xénero de fanerógamas que inclúe unhas 700 especies da familia Ericaceae. Son plantas resistentes á seca, á acidez edáfica e aos lumes. Son moi comúns en Galicia e en xeral na Europa atlántica, formando parte da matogueira, mesturándose con toxos e outros matos, e formando as uceiras, unha das paisaxes e ecosistemas máis representativos da zona.

Reciben moitos outros nomes comúns galegos como: torgas, breixos, carrascos, carrascas, queirogas etc., moitos deles comúns a outras especies dos xéneros relacionados Calluna e Daboecia.

 

sábado, 26 de setembro de 2020

"Billy o Neno" - O foraxido máis famoso do lonxano oeste

 O foraxido  Billy o Neno morreu o 14 de xullo tiroteado polo que fose o seu amigo da infancia, o shériff  Pat  Garrett, nun rancho de  Fort  Sumner. Polo menos iso é o que conta a versión oficial... 

Aconeceu en "Fort  Sumner" , Novo México, 14 de xullo de 1881. 
A noite era calorosa e había lúa chea. De súpeto, un disparo efectuado por  Pat  Garrett, shériff de Lincoln (Novo México), abatía ao seu amigo da infancia  Billy o Neno, que tan só puido articular estas palabras en español: "Quen é?".

Nacido o 23 de novembro de 1859 en Nova York, Henry  McCarthy, nome real de  Billy o Neno –aínda que outras fontes din que se chamaba  Willian  Booney–, emigrou coa súa familia cando tiña tres anos a  Kansas City, nos recentemente colonizados estados do Oeste. Por esa época,  Kansas City era un lugar moi violento polo que a nai de  Billy decidiu deixar a cidade para establecerse en  Silver City cando o seu pai atopou a morte nun duelo e a ela diagnosticáronlle tuberculose.

PRIMEIROS DELITOS: Aos doce anos,  Billy empezou a frecuentar os salóns da cidade e coñeceu a George  Schaefer, máis coñecido por "Chapeu Jack". George era un xogador e un delincuente de pouca sonada que tras roubar nunha lavandería chinesa fuxiu deixando tirado a  Billy co botín do roubo, do cal foi acusado. Tras ser posto liberdade condicionada, o día do xuízo  Billy fuxiu por unha cheminea converténdose deste xeito nun fóra da lei.

O 18 de agosto de 1877, e con tan só 17 anos de idade,  Billy matou por primeira vez a un home. A súa vítima foi un ferreiro de  Fort Grant chamado Frank " Windy"  Cahill, un inmigrante irlandés que era o típico matón de pobo que gozaba meténdose cos máis débiles.

A VINGANZA DE "OS REGULADORES":  A partir de entón, os actos criminais de  Billy foron en aumento, e tras matar e roubar a tres indios, a súa seguinte vítima sería o shériff William  Brady. Este fora subornado por un grupo de poderosos avogados e especuladores chamados " The  Rising  of Santa Fe" para que asasinase a John  Tunstall, un rancheiro inglés que, xunto aos seus socios Alexander  McSween e o gandeiro John  Chisum estaban envolvidos nunha guerra polo monopolio do comercio gandeiro no condado de Lincoln.  Billy fora empregado por  Tunstall como vaqueiro e cando este foi asasinado, o 18 de febreiro de 1878,  Billy uniuse a unha banda chamada "Os reguladores", un grupo de vaqueiros legalmente constituídos, liderados polo capataz de  Tunstall, Dick  Brewer, quen xurara vingar a morte do seu patrón. Foi entón cando "Os reguladores" comezaron a asasinar a todos aqueles sospeitosos de estar envoltos na morte de  Tunstall.

O 1 de abril de 1878,  Billy ideou, e levou a cabo, un plan para tender unha emboscada e acabar coa vida dun os principais involucrados, o shériff de Lincoln William  Brady. Co fin de terminar co conflito no condado de Lincoln, o recentemente nomeado gobernador de Novo México,  Lew Wallace, ofreceu unha amnistía para todos os implicados excepto para  Billy, considerado o inimigo público número uno. Por conseguinte, o Goberno de Estados Unidos emitiu unha orde para capturalo vivo ou morto e xulgalo polos delitos cometidos.

O SHÉRIFF  PAT  GARRETT: No ano 1880, un amigo da infancia de  Billy,  Pat  Garrett, foi nomeado shériff do condado de Lincoln.  Garrett iniciou unha campaña persoal para capturar a  Billy o Neno e á súa banda, que culminou co arresto de  Billy en decembro dese mesmo ano. Tras ser condenado á forca na localidade de  Mesilla (Novo México),  Billy logrou escapar da prisión despois de asasinar aos dous  alguaciles que lle custodiaban.

Na súa fuxida, o mozo foraxido refuxiouse no rancho do seu amigo Pete  Maxwell, en  Fort  Sumner, onde foi acurralado polos axentes de  Garrett. E foi neste punto cando xurdiron dúas versións diferentes do acontecido. A que afirma que durante o tiroteo entre  Billy e  Pat  Garrett, o bandido foi ferido  mortalmente e, tras unha longa agonía, morreu desangrado. E a que sostén que un só disparo de escopeta no estómago matou a  Billy, que trataba de  escabullirse ao amparo da escuridade da noite.

Billy o Neno non viviu para cumprir os 22 anos, con todo a súa figura pasou a ser unha das máis lendarias do Oeste americano, reforzada polas teorías da conspiración que manteñen que  Billy o Neno non morreu aquela noite, senón que todo foi unha farsa para que puidese escapar e cambiar de vida. Esta teoría baséase en que  Jesse Evans, un pistoleiro involucrado xunto á súa banda no asunto de  Tunstall e desaparecido desde 1882, reapareceu moitos anos despois, en 1948, e afirmou que dos bandidos que participaron na guerra do condado de Lincoln quedaban aínda tres con vida: el mesmo, Jim  McDaniels e  Billy o Neno, que se escondía en  Texas baixo o nome de  Ollie  P.  Roberts. Por tanto, no aire queda esta pregunta: "Morreu  Billy o Neno durante o tiroteo de  Fort  Sumner ou logrou escapar e viviu baixo unha identidade falsa?".  


A Cúpula da Rocha

 A Cúpula da Rocha ou o Domo da Rocha  é un monumento islámico situado na cidade vella de Xerusalén, no centro do Monte do Templo. Os musulmáns cren que a rocha que se atopa no centro da cúpula é o punto dende o cal Mahoma ascendeu aos ceos para se reunir con Deus, acompañado polo anxo Gabriel. En honra a devandito episodio da vida de Mahoma, foi construído o edificio entre os anos 687 e 691 polo noveno califa, Abd al-Malik.

Os credos xudeu e cristián afirman que ese lugar foi onde Abraham estivo a piques de sacrificar ao seu fillo Isaac por orde de Xahveh e onde Xacob viu á súa vez a escaleira ao ceo, segundo os relatos da Xénese. O islam recolle tamén a tradición do sacrificio de Abraham, aínda que na versión islámica o fillo non era Isaac senón o primoxénito, Ismael. Segundo a tradición xudía desde esta primeira pedra construíuse o mundo. Alí foi erixido o Sanctasanctórum, a parte máis sacra do templo de Xerusalén.

Sen cambios esenciais durante máis de trece séculos, a Cúpula da Rocha segue a ser un dos máis preciosos e duradeiros tesouros arquitectónicos do mundo.

Tecnicamente, a Cúpula da Rocha non se considera unha mesquita, mais si é un lugar de culto para o islam. Xunto ao Domo da Rocha, coa súa cúpula dourada, no extremo sur da chaira, atópase a Mesquita de Al-Aqsa coa súa cúpula prateada, e anexa ao Domo da Rocha atópase a Cúpula da Cadea. Tamén se adoita chamar erroneamente Mesquita de Omar á Cúpula da Rocha.

O significado deste sitio abrolla tradicións relixiosas monoteístas ligadas coa rocha á que preserva a cúpula dourada: coñecida como a "Rocha Fundacional", a mesma é considerada un importante punto de referencia polos monoteístas.

As cariátedes

 A cariátide é unha figura feminina esculpida, con función de columna ou pilastra, cun entaboamento que descansa sobre a súa cabeza. O máis típico dos exemplos é a Tribuna das Cariátides no Erecteion (a imaxe deste artigo) un dos templos da Acrópole ateniense.

O seu nome quere dicir habitantes da cidade de Caria , na Laconia, e vén, segundo é dito, de que sendo esta cidade aliada dos persas durante as Guerras Médicas, os seus habitantes foron exterminados polos outros gregos e as súas mulleres foron convertidas en escravas, e condenadas a levar as máis pesadas cargas, sendo estas representadas como tales nas columnas dos edificios.

En 1550, Jean Goujon (arquitecto e escultor do rei Henrique II de Francia) tallou unhas cariátides no Louvre, que sosteñen a plataforma dos músicos na sala dos gardas suízos (actualmente chamada das Cariátides). Goujon só coñecera as cariátides do Erecteion mediante inscricións e nunca vira as orixinais.

Cando a figura empregada como columna é masculina, chámase atlante ou telamón. Ver na wikipedia

De que están feitas as estrelas? A composición química das estrelas

 A fascinación polas estrelas non é algo novo para a humanidade: en todas as culturas difundíronse incontables mitos sobre elas. Con todo, á hora de pescudar a súa composición química os humanos demos algúns  tropezóns durante o camiño. Non foi ata hai apenas 100 anos que unha astrónoma inglesa deu coa resposta adecuada. Ata 1925 pensábase que a composición química das estrelas era a mesma que a dos planetas, pero a tese doutoral de Cecilia  Payne desvelounos por fin de que están feitas as estrelas.

PRINCIPAIS ELEMENTOS QUÍMICOS NO UNIVERSO

As estrelas son grandes corpos celestes compostas de plasma a altísimas temperaturas, que manteñen unha forma esférica grazas á súa propia forza de gravidade. A enerxía emitida polas estrelas é tan alta que, desde a Terra, aínda a millóns de quilómetros de distancia, podemos velas brillar.

Pero de que están feitas as estrelas? Por que brillan tanto? A composición química das estrelas é sobre todo hidróxeno e helio en estado  gasoso e son precisamente estes elementos químicos os responsables da súa alta enerxía e, por tanto, do seu brillo.

Ademais, as estrelas tamén teñen unha pequena porcentaxe doutros elementos químicos, que están presentes tamén no resto do universo. Por exemplo, na composición química das estrelas tamén se rexistraron pequenas cantidades de nitróxeno, ferro ou carbono.

FORMACIÓN DE ELEMENTOS QUÍMICOS NAS ESTRELAS

Como comentamos, os principais elementos químicos das estrelas son hidróxeno e helio. Saber como se forman os elementos químicos nas estrelas axudarache a entender por que emiten enerxía. E non só iso, senón que tamén che permitirá distinguir os diferentes tipos de estrelas, como che explicaremos máis abaixo.

Mediante procesos de fusión nuclear, as estrelas consomen hidróxeno e transfórmano en helio. Grazas a iso, emiten unha gran cantidade de enerxía química en forma de radiacións electromagnéticas.

A maioría das estrelas están demasiado lonxe de nós para que nos alcance pouco máis que unha luz  titilante pero podemos ver claramente os efectos desta enerxía química na nosa estrela máis próxima, o Sol, cuxa enerxía nos outorga a luz e a calor necesarios para a vida.

Pero a formación de elementos químicos nas estrelas non queda aí. Ao contrario, as estrelas pasan por diferentes fases, nas cales predomina un ou outro elemento, o que dá lugar a diferentes tipos de estrelas.

A EVOLUCIÓN QUÍMICA DO UNIVERSO: CANTOS TIPOS DE ESTRELAS HAI?

Aínda que as estrelas poden clasificarse segundo diferentes criterios (como a súa temperatura e luminosidade, a súa gravidade ou a súa lonxevidade), neste artigo imos centrar na evolución química das estrelas. É dicir, veremos as diferentes fases polas que pasa unha estrela ao longo da súa vida e que elementos químicos protagonizan cada fase.

ProtoestrellaPara empezar, as estrelas empezan a desenvolverse como  protoestrellas. Nesta fase, as nubes de hidróxeno e helio empezan a contraerse, de modo que aumenta a súa densidade e temperatura. Normalmente fórmanse varias estrelas á vez en grupos chamados cúmulos. Canta máis masa ten a estrela, máis rapidamente evoluciona. Para que te fagas unha idea, unha estrela do tamaño do Sol tarda ao redor de 100 millóns de anos en pasar desde  protoestrella a estrela da secuencia principal.

Estrela da secuencia principal: Esta é a fase na que as estrelas pasan a maior parte da súa vida e na que teñen lugar os procesos de fusión nuclear do hidróxeno en helio. Por este motivo, a medida que vai pasando o tempo, vai aumentando a proporción de helio no núcleo da estrela, á vez que o fan a súa temperatura e luminosidade.

Hai diferentes tipos de estrelas dentro desta fase. Se te preguntas que tipo de estrela é o Sol, gustarache saber que se trata dunha anana amarela cuxa temperatura rolda os 6000  K. Cada segundo o Sol transforma aproximadamente 600 millóns de hidróxeno en helio.

En función da masa da estrela, esta consome o combustible do seu núcleo con máis ou menos rapidez. Tendo isto en conta, espérase que o Sol viva 10 mil millóns de anos.

Xigante vermella: A medida que o hidróxeno do seu núcleo se esgota e aumenta a proporción de helio, as estrelas vanse achegando ao final da súa existencia. Empezan a utilizar helio como combustible, o que provoca unha expansión da súa capa externa,  a estrela convertese nunha xigante vermella.

Colapso da estrela: Cando a xigante vermella esgota tamén o seu combustible de helio, volve contraerse, o cal fai que aumente en gran medida a temperatura do núcleo. Nesta fase fórmanse elementos químicos máis pesados, como carbono,  neón, osíxeno ou silicio. A estrela expulsa parte da súa capa externa, formando unha  nebulosa e contribuíndo á formación de novas estrelas.

Nesta fase, a evolución química da estrela pode variar. Se queda un núcleo denso do tamaño dun planeta, coñécese como anana branca. Con todo, se é unha estrela o suficientemente masiva pode converterse mesmo nun buraco negro.

Morte da estrela: Chega un momento no que a anana branca consumíu toda a súa enerxía. Entón deixa de brillar e convértese nunha anana negra. É dicir, unha estrela apagada.

De novo, a masa da estrela condiciona a súa evolución química. As estrelas moi masivas seguen crecendo ata que non poden soportar a súa propia masa. Nese momento colapsa repentinamente, converténdose nunha  supernova. A explosión dunha  supernova maniféstase moi notablemente. Mesmo a primeira ollada pode verse un resplandor nun lugar onde non había nada, parecendo que naceu unha estrela nova.

Para terminar, que pasa coas estrelas que morreron? Os restos das estrelas e as capas externas das que se desprenderon conteñen elementos químicos pesados. Estes reutilízanse nunha especie de reciclaxe espacial e contribúen á formación de novas estrelas ou mesmo novos planetas. Como podes ver, a evolución química do universo desempeña un papel esencial na existencia de todos os corpos celestes.

Artigo traducido de Zschimmer & Schwarz.


mércores, 19 de agosto de 2020

A orixe do nome Pontevedra

Segundo explica Xesús Portas Ferro, “en case todos os documentos latinos dos séculos XII e XIII, o nome da vila aparece nas formas Ponteveteri e Ponte Veteri” porque os escribáns estaban calcando no seu latín unha construción romance herdada do latín vulgar. Ademais, engade que “nos documentos escritos en galego aparece soamente a forma romance Pontevedra” e, de feito, na lingua falada “o burgo nunca tivo outro nome ca o de Pontevedra”.

O topónimo Pontevedra deriva do latín PONTEM VETERAM, que significa “a ponte vella”. Refírese, polo tanto, a unha ponte que xa era antiga cando lle deron ese nome que chegou ata nós.

A orixe do nome Lérez é un misterio. Aparece con pequenas variantes en textos medievais, xa desde o  século X (910, 916…). Sabemos que vén de moi antigo e sabemos que non ten orixe no latín. É case seguro que forma parte do herdo que chegou ata nós desde as linguas indoeuropeas, anteriores ao latín.

O nome do barrio pontevedrés do Burgo ten, como Pontevedra, un significado transparente; quere dicir “arrabalde, barrio”. Vén do latín vulgar BURGUS, e este do xermánico BŬRGS que viña sendo “cidade pequena”, “forte”. 

Hai outras Pontevedras en Negreira e na Gudiña. Ámbalas dúas preto de leitos fluviais. A primeira a uns metros do río Tambre e a segunda á beira do Pereiro.

Turoqua e a Vía XIX

Turoqua sería unha mansio ubicada perto da vía XIX. Serviría para a vixiancia, mantemento e dar acougo a transeúntes. Arqueólogos e historiadores contan que debeu ser un importante foco comercial debido aos materiais importados que se atoparon nalgúns castros da comarca (Mourente, S. Cibrán, Salcedo, Campañó, Verducido, Lérez, Maúnzos).

Os miliarios atopados no eixo norte sur axúdannos a imaxinar o poboamento destes lugares hai uns 1.800 anos: O de Hadriano en Salcedo (134), o de Maximino e Máximo en Tomeza (ano 238), o de Caracalla (214) en Alba e o de Magencio (350), en Cerponzóns.

Mentres durou o imperio romano, mantívose a infraestrutura de comunicacións uns cantos séculos máis. Despois, aquela vella Turoqua foi esmorecendo, como tamén o comercio, a seguridade, os coñecementos técnolóxicos, etc.  

Deixou de ter sentido e a xente optou por vivir nos poboados darredor, onde era máis doado cultivar e subsistir. A cidade desaparece, estímase que durante máis de 6 séculos.

VÍA XIX 

Ao chegaren ao noroeste peninsular, os romanos utilizan vellos camiños preexistentes ou naturais, como a famosa depresión meridiana, que percorre o sur do país tocando os vértices interiores das Rías Baixas.

Desde Bracara Augusta dirixíase ata Lucus Augusta e de ahí a Asturica Augusta. Braga, Lugo e Astorga. As tres capitais do noroeste romano. En total 299 millas, case 500 km.

Segundo parece, a vía chega á actual Pontevedra acompañando o río Tomeza ou dos Gafos, que deixa para continuar polo Gorgullón, Peregrina, Soportais, e chega á ponte por Real, seguindo cara ao norte pola Santiña, Alba e Cerponzóns.

Ata o século XII non volvería a rexurdir o comercio terrestre e marítimo. Con el renace o núcleo urbano no que hoxe vivimos nós.

martes, 18 de agosto de 2020

Os alxibes esquecidos da India - O " CHAND BÂORI" - Unha esqueira ó inframundo

Na India, e máis concretamente nos estados de  Rajasthan e  Gujarat, o problema da escaseza de auga é bastante significativo. As zonas das lindes do deserto de  Thar caracterízanse polos seus  monzóns estacionais, unha auga que despois desaparecerá practicamente por completo debido ás altas temperaturas -unha máxima de 52,8 º C en xullo- e a un chan  limoso que non estanca a auga. Deste xeito, xurdiu a necesidade de idear unha solución para recoller o líquido vital: os alxibes. Dado que a auga xoga unha parte moi importante na mitoloxía hindú, como un límite entre o ceo e a terra coñecido como  tirtha, os alxibes graduados non só eran fontes para beber, senón que tamén eran utilizados como santuarios para bañarse, orar e meditar.

Os primeiros alxibes graduados datan de 550 d. C., pero os máis famosos foron construídos ata ben entrado o  medioevo. Estímase que na India se edificaron aproximadamente 3.000 alxibes en dous estados do norte, dos que aínda se conservan centos deles. Para que vos fagades unha idea, só en Nova  Dheli hai máis de trinta. 

A arquitectura dos alxibes graduados varía dependendo da zona na que foron construídos. Dous tipos dos máis comúns son os estanques abertos ao aire libre, de pouca profundidade; e os que teñen un pozo profundo e estreito, protexidos pola luz solar mediante teitados.

Os alxibes divídense en categorías similares en función da súa escala, deseño, materiais e forma: poden ser rectangulares, circulares, ou mesmo en forma de “ L”; pódense construír a partir de albañilería, entullos ou ladrillo e teñen un máximo de catro entradas separadas. Con todo, non hai dous alxibes idénticos.                                      

O " Chand  Bâori", un dos máis profundos e grandes que poderemos atopar non só na India, senón no mundo enteiro. Está situado nun pobo chamado  Abhaneri, no estado de  Rajasthán.

Edificouse no século IX e está formado por 3.500 chanzos repartidos en 13 niveis ao longo de 30 metros de profundidade. Ambas as construcións foron edificadas baixo a man do rei  Chand, aínda que se conta que se construíu nunha soa noite polas pantasmas e que se cimentaron tanto chanzos de maneira, que se se nos caese unha moeda ao fondo sería case imposible volver atopala.

Aínda que na India existen máis pozos deste tipo, poderemos distinguir facilmente o  Chand  Baori dos demais debido a que na planta superior do mesmo atoparemos unha ampla galería con múltiples arcadas. Devanditos arcos dan acceso a unhas espectaculares vistas ao interior do pozo e aos miles de chanzos que son utilizados para subir e baixar polo seu interior. Devanditos chanzos atópanse unidos por múltiples terrazas, que se conectan entre si.

“ Bâori” é como se coñece aos pozos ou alxibes graduados que contan con varias terrazas unidas por tramos de escaleiras que conectan os seus distintos niveis de profundidade, servindo por tanto para fins relixiosos ou espirituais, con diversos templos anexos, como para abastecer á poboación de comida e auga durante a época seca.

Xa no interior darémonos conta que a verdadeira forma do pozo  Chand  Baori é de cono investido. Nun dos lados construíronse varios templos onde se realizaban rituais e cerimonias; e unha serie de habitacións, que servían como servizos e comedores.

Ao construírse con chanzos, a comunidade india podía chegar ata as augas subterráneas máis  facilmente e administrar as súas posesións á súa libre disposición. Desta maneira, a poboación garantíase o abastecemento de auga ou comida en épocas de necesidade. Sen dúbida unha intelixente e práctica solución que acabou sendo unha gran obra arquitectónica.

A Torre de Pisa

A Torre Inclinada de Pisa é o campanario da catedral de Pisa. Foi construída para que permanecese en posición vertical pero comezou a inclinarse axiña se iniciou a súa construción en agosto de 1173. A altura da torre é de 55,7 a 55,8 metros desde a base, o seu peso estímase en 14.700 toneladas e a inclinación de 5,5° estendéndose 4,5 m da vertical. A torre ten 8 andares, unha base de arcos cegos con 15 columnas, 6 niveis cunha columnata externa e remata nun campanario. A escaleira interna en espiral ten 294 chanzos.

O goberno de Italia solicitou axuda o 27 de febreiro de 1964 para previr o seu derrube, e o 7 de xaneiro de 1990 foi pechada ao público como medida de seguridade. Recentemente foi realizado un traballo de reconstrución para tratar de reducir o ángulo de inclinación. Volveuse a permitir a entrada ao público o 16 de xuño do 2001, logo da finalización de dez anos de traballo.

Historia. Despois que a terceira planta foi construída en 1178, a torre inclinouse cara ao norte, debido a uns cimentos débiles (tres metros), nun subsolo inestable. O deseño desta torre era imperfecto desde o seu comezo e a súa construción cesou durante un século, debido ás guerras entre os pisanos e os estados veciños. Este lapso de tempo permitiu ao chan asentarse, doutro xeito a torre colapsaría.En 1272 a construción foi retomada por Giovanni dei Simone, arquitecto autor do camposanto. Engadíronse entón catro novas plantas as que foron construídas con certo ángulo con obxecto de contrarrestar a inclinación. A construción detívose novamente en 1284 tras a derrota de Pisa por parte dos xenoveses na batalla de Meloria. Só en 1372 Tommasso dei Andrea Pisano construíu a última planta (o campanario) e as campás foron instaladas. Considérase que a súa intervención combina armónicamente os elementos góticos do campanario co estilo románico da torre. As campás son sete, correspondendo cada unha a unha nota da escala musical; a maior delas foi instalada en 1655. Con todo, tras a conclusión do campanario, a torre empezou a inclinarse, esta vez cara ao sur.

En 1838 o arquitecto Alessandro Della Gherardesca escavou un camiño ao redor da torre para facer visible a base. Isto causou unha inundación da base e de novo un incremento da súa inclinación.

En 1934 Benito Mussolini ordenou colocar a torre en posición vertical, polo que se verteu cemento na súa base, para evitar filtracións. O resultado foi inesperado, a torre afundiuse aínda máis na terra reblandecida. 

Durante a Segunda Guerra Mundial a armada dos Estados Unidos destruíu todas as torres próximas en Pisa debido á ameaza que supuñan os francotiradores desde esas posicións. Programouse a voadura da torre inclinada, pero unha orde de retirada no último instante salvouna da destrución.

O 27 de febreiro de 1964, o goberno de Italia pediu axuda para previr a caída da torre. Un conxunto de enxeñeiros, matemáticos e historiadores asignouse ao proxecto e debateron sobre os métodos de estabilización nas Illas Azores. Tras dúas décadas de traballo, a torre foi pechada ao público en xaneiro de 1990.

Logo dunha década de esforzos de reconstrución e estabilización, a torre foi reaberta ao público o 15 de decembro de 2001. Moitos métodos  se propuxéron para estabilizar a torre, incluíndo engadir 800 toneladas métricas de chumbo de contrapeso. A solución final para corrixir a inclinación foi eliminar 38 m³ de terra da zona inferior á base. A torre foi declarada estable para polo menos outros 300 anos.

xoves, 25 de xuño de 2020

Abrótega ou agucios nas Fachas de Castelo

As fachas
son uns longos paus de madeira, normalmente de piñeiro, de ata dez metros de altura, recubertos case na súa totalidade por distintas capas de talos dunha planta chamada abrótega ou agucio (gamón ou vara de San José en castelán). A súa elaboración é moi traballosa, xa que para cada facho empréganse entre cinco e sete mil talos.
A queima das fachas é unha tradición declarada de Interese Turístico de Galicia que se celebra na pequena localidade de Castelo (Taboada-Lugo) desde tempos inmemoriables. Aínda que perdurou no tempo, a súa función resulta hoxe día un pouco dubidosa. Algúns estudiosos explican que esta tradición podería ser unha forma de comunicación entre os antigos poboados castrexos, aínda que podería formar parte tamén de certos rituais máxico-relixiosos. A tarde do ritual levan os fachos ata o castro e dispóñense cravadas en círculo sobre o seu bordo. Pola noite, todo o mundo é chamado á festa con foguetes disparados desde o castro. Co aceso das fachas, o Castro convértese nun extraordinario espectáculo que se divisa desde toda a contorna. Ver máis 

xoves, 11 de xuño de 2020

O Papagaio - Xuño 2020


Xuño
Revista que por motivos do confinamento pódese ver en  formato dixital.  Ver a  do mes de maio - Ver a do mes de abril

luns, 27 de abril de 2020

Estrilicia ou "Ave do Paraíso"

Estrilicia ou Ave do Paraiso
A estrilicia ou ave do paraíso, Strelitzia reginae Bank , é unha especie de planta anxiosperma (monocotiledónea) da clase das liliópsidas, subclase das zinxibéridas, orde das zinxiberales e familia das estrelitziáceas. É unha planta herbácea, rizomatosa, orixinaria de Suráfrica e amplamente cultivada en xardíns en rexións tropicais e subtropicais pola beleza das súas flores. Tamén coñecida como "Ouro de Mandela

domingo, 26 de abril de 2020

As árbores da fraga

Estaba o acivro
de garda na fraga,
pasou o carballo
e non lle dixo nada.

Chegou o eucalipto
á porta petar,
o acivro de garda
non o deixou pasar.

Entrou o bidueiro
e máis o salgueiro,
tamén o cerquiño
e o ameneiro.

Pasou o pradairo
seguido do freixo,
tamén a abelaira
e o castiñeiro.

Logo entrou o buxo
e máis a sobreira,
despois veu a faia
xunto coa ulmeira.

-Vaite eucalipto
non insistas máis
que aquí na fraga
non podes entrar.


(Xosé Lois Seixo Fernandez)

sábado, 25 de abril de 2020

As Nosas Senlleiras


Fichas de árbores nun traballo de Poteciencia


Celeste Martíns Caeiro

Celeste Martins Caeiro, a muller que deu o nome á Revolução dos Cravos. De nai galega, era a máis nova de tres irmáns e case non coñeceu o pai, que os abandonara. En 1974, Celeste Caeiro ten 40 anos, traballa no restaurante o Franjinhas na rúa Braancamp en Lisboa  e vive nun cuarto que alugara no Chiado.   Contan que o restaurante fora inaugurado un ano antes, precisamente a 25 de abril de 1973, e ten previsto conmemorar o seu primeiro aniversario nese día ofrecendo flores á clientela. O xerente tiña comprado cravos vermellos e tíñaos no restaurante, cando soubo que a revolución estaba na rúa. A xente empregada é enviada para as súas casas: "Levem as flores para casa, é escusado ficarem aqui a murchar". Celeste colle o metro para o Rossio e encontra os tanques. Aproximouse a un deles para preguntar que pasaba. Un dos soldados pediulle un cigarro, mais Celeste non tiña. “Se quiser tome; um cravo oferece-se a qualquer pessoa”. O soldado cólleo e pon a flor no cano da espingarda. O xesto foi visto por outros soldados e imitado. No camiño a pé, para o Largo do Carmo, Celeste foi ofrecendo carvos e os soldados foron colocando eses cravos en máis canos de máis espingardas.  Así o recorda a historia.

a

venres, 24 de abril de 2020

Lúas do noso Sistema Solar

Todos sabemos (máis ou menos) cantos planetas hai no Sistema Solar , pero....e Lúas? , pois o total neste momento é de 167 , contando unas cantas que están por confirmar de Xúpiter e Saturno; con nomes tan curiosos como :  Megaclite,Pandora,  Mundilfari, Cupido,  Desdémona,Próspero,  Julieta, Sao ou  Trínculo. A estas hai que engadir as 7 Lúas dos planetas ananos , 4 delas de  Plutón.Así serían en total 174,pero o número non para de crecer!

mércores, 22 de abril de 2020

Avifauna do río Gafos

Vocabulario do bosque

Abrollar de raíz ou de cepa: capacidade que teñen algunhas plantas de producir abundantes abrollos ou varas procedentes da  raíz, talo ou cepa, unha vez que foron cortadas ou mutiladas. 
Apeas: tronco ou anaco de tronco de diámetro pequeno que pode  servir para valos, cerramentos ou esteos das galerías de minas. 
Bugallo: atrofia dos tecidos do talo en forma globosa motivada  pola presencia dun parasito (insectos ou ácaros). É bastante  común nos carballos ou especies do xénero Quercus. 
Caducifolia: planta que tira as follas no período frío. 
Calcario: solo ou terreo con abundancia en rochas ricas en carbonato cálcico. 
Cepa: parte do tronco da árbore que está dentro da terra e unida  directamente ás raíces. 
Cortiza: casca arrincada da sobreira e en disposición de aproveitarse. 
Devesa: terreo xeralmente acoutado, con poucas árbores e que  ten como aproveitamento principal o pasto para o gando. 
Endémica: especie propia exclusivamente dun país, cordilleira, illa, etc. 
Envés: cara inferior do limbo da folla. 
Estival: relativo ó período de verán. 
Estomas: aperturas microscópicas na epiderme para realizar intercambios de gases entre a planta e o exterior. 
Face: cara superior do limbo dunha folla. 
Follaxe: conxunto de follas das árbores. 
Forraxe: alimento verde ou seco que se lle dá ó gando para a súa  alimentación. 
Monte baixo: terreo cuberto de árbores ou plantas na súa maioría procedentes de abrollos de cepa ou raíz. 
Pecíolo: parte da folla que une o talo co limbo. 
Raíces principais ou primarias: aquelas que saen directamente do tronco. 
Raíces secundarias: aquelas que saen das primarias. 
Solana: zona da ladeira que recibe máis horas de sol e con máis intensidade. 

Sopa de letras sobre o clima I


"Contos" Osamu Dazai

Osamu Dazai é unha das figuras máis importantes da literatura xaponesa do século XX. Venerado no seu país de orixe, Dazai é considerado o perfecto retratista da dor existencial, unha dor que o levará ao suicidio con apenas 39 anos. Nesta colección preséntanse tres breves traballos representativos do seu labor artístico. Ver libro en PDF

"Luns ou Martes" Virginia Woolf

"Luns ou martes" é unha colección de relatos modernistas de Virginia Woolf publicada en 1921. Esta antoloxía está composta por algúns dos contos máis salientables de Woolf, onde combina o relato fantástico co modernismo. O propio título do libro provén dun razoamento ao pasar nun dos seus grandes ensaios, onde fala da "vida dun luns ou martes", para Woolf o núcleo do que ela considera ficción; é dicir, un estado onde o fantástico se mestura co ordinario, sen que cheguen a percibirse moitas diferenzas entre ambos.

Beneficios do Xadrez

O xadrez pode ser practicado cun ou varios obxectivos, dentro dos cales podemos destacar: a) Diversión e entretemento. b) Competición. c) Mellora da concentración, a memoria e a creatividade. d)Complemento á educación e formación de nenos e novos. Pero, independentemente dos obxectivos cos que as persoas practican o xadrez, a este recoñécenselle múltiples beneficios nas áreas do desenvolvemento da capacidade intelectual e das habilidades de intelixencia emocional. Moitos deses beneficios foron probados mediante diversas investigacións realizadas en varios países nas últimas décadas. Os beneficios da práctica do xadrez manifestáronse tamén como un melloramento do coeficiente intelectual e un melloramento no rendemento escolar da maioría dos nenos e mozos que o practicaron. A continuación preséntase un resumo dos beneficios da práctica do xadrez, fundamentado nas conclusións de diversos investigadores e recoñecidos autores.

  CAPACIDADE INTELECTUAL

 Atención e concentración: esta é unha das capacidades que máis rapidamente desenvolve o xadrez en quen o practican. O desenvolvemento dunha partida pode ser arduo, con múltiples alternativas e ter unha duración significativa. Unha desatención pode ocasionar a perda da mesma. Polo tanto, o xadrecista debe manter un altísimo grao de atención e concentración durante a mesma. Este melloramento na capacidade de concentración chégase a manifestar tamén noutras áreas de desempeño da persoa. Análise e síntese: Durante a partida de xadrez, o xogador enfróntase en cada xogada a múltiples alternativas e á necesidade de contestar á ameaza do contrario e a expor unha ameaza ao seu contrario. Iso fai que deba analizar múltiples alternativas de resposta e sintetizar cal é a máis apropiada, desenvolvendo á vez un pensamento crítico. Memoria: debido á multiplicidade de alternativas para cada xogada durante unha partida de xadrez e ao relativo curto tempo para escoller a mellor resposta, para o xadrecista a memoria é unha aliado moi importante. Moitas das repostas poden basearse na experiencia ou o coñecemento do xadrecista de posicións similares xogadas ou estudadas noutras partidas. Resolución de problemas e toma de decisións baixo presión: durante a partida, o xadrecista enfronta diferentes problemas para os que debe definir e aplicar unha estratexia de solución. Como o tempo é un factor limitante nas partidas de xadrez, deben tamén tomarse importantes decisións sobre a estratexia a seguir baixo presión de tempo. Creatividade e imaxinación: no xadrez non é suficiente con responder ás xogadas do opoñente ou tratar de seguir patróns de xogadas estudadas ou practicadas previamente. A fin de lograr vantaxes claras sobre o seu opoñente, o xadrecista debe imaxinar posicións distintas á que está presente no taboleiro e definir estratexias que lle permitan chegar a elas. O razoamento lóxico-matemático: o tipo de razoamento empregado no xadrez é similar ao utilizado nas matemáticas. Algunhas investigacións mostraron unha importante correlación entre a práctica do xadrez e o melloramento das habilidades lóxico-matemáticas nos nenos e novos.

  HABILIDADES DE INTELIXENCIA EMOCIONAL

 Control emocional: o desenvolvemento dunha partida de xadrez require dunha alto grao de control emocional. Un xogador non se pode deixar levar pola ira ou a frustración ante unha mala xogada realizada, pois podería non lograr recuperarse e perder a partida. Ante unha mala xogada propia, o xadrecista debe actuar de forma fría para que o opoñente non o perciba e definir unha nova estratexia para sobreporse ao erro. O xadrez tamén permite ao neno aprender a controlar os seus sentimentos de frustración ante a derrota e convertelos en enerxía positiva para enfrontar o próximo reto superando os erros cometidos. Sentido de transparencia: no xadrez requírese o seguimento dunha serie de regras cuxo incumprimento non é aceptable e é penalizado. Tampouco, o xogador pode botarlle a ninguén a culpa dos seus erros. Son as súas propias capacidades e accións as que determinan a súa desempeño. O xogador debe aprender a ser honesto e integro consigo mesmo e con quen lle rodean. No xadrez promóvese a honestidade e a integridade do xogador. Adaptabilidade: Durante o transcurso dunha partida preséntanse múltiples situacións inesperadas, que esixen ao xogador adaptar as súas estratexias dacordo á nova situación no taboleiro de xogo. Sentido de logro e autoestima: o xadrez é un combate mental no que para mellorar hai que empezar dominándose a si mesmo e ir subindo o nivel de xogo mediante estudo, esforzo, experiencia e práctica. A sorte non é un factor de importancia no xogo; é o melloramento das habilidades e o coñecemento do xogador o que lle fará mellor. Isto fai que conforme váiase mellorando no xogo váiase incrementando o autoestima da persoa e váiase tomando máis confianza para aprender e enfrontar outras situacións e campos de acción. Iniciativa: o éxito no xadrez require de moita iniciativa durante o desenvolvemento do xogo. Empatía: no xadrez é moi importante comprender a estratexia do opoñente e interpretar as súas emocións para anticiparse á súa estratexia e accións. Traballo en equipo e colaboración: a pesar de ser un xogo individual, en xadrez existen torneos que se xogan en equipos de 4 a 6 persoas. Nestes torneos o desempeño global depende de todo o equipo. Para ter éxito desenvólvese un traballo de colaboración entre todos os membros do equipo, previo ás partidas. Este mesmo sentimento de traballo en equipo e colaboración desenvólvese a nivel dos clubs de xadrez e as escolas nas que se practica. Tamén, é práctica común nos torneos de xadrez o que os xogadores analicen as partidas logo de finalizadas, o cal é un traballo exemplar de colaboración para o mejoramiento do opoñente.  - Ver manuais de Iniciación ó Xadrez

Manuais de Iniciación ó Xadrez


Xadrez Iniciación I
Xadrez Iniciación 2
Clica nas imaxes para ver os manuais.
Artigo relacionado:  Ver resumo das regras   - Beneficios do Xadrez

martes, 21 de abril de 2020

Pequena Guía de Música en Galego


Revistas do CEP Campolongo

Revistas CEP Campolongo
Cursos : 2008-09 - 2009-10 - 2010-112011-122012-132013-14 - 2014-15 - 2015-16 (non se fixo-ver blog)2016-17 - 2017-18 - 2018-19 -

Coplas dos Maios de Campolongo

Coplas feitas por toda a comunidade educativa, sendo Coordinadores dos Equipos de Dinamización e Lingüística Javier B.C.  até o ano 2015 e Antonio F.M. até o 2020):  2008  - 2009  - 2010 - 2011 - 2012 - 2013 - 2014 - 2015 - 2016 -  2017 - 2018 - 2019 - 2020


Ollos de Aula

17 revistas con diferentes temáticas feitas polos Coordinadora de Equipos de Dinamización e Normalización Lingüística Galegos durante algún tempo. Hoxe xa non existe a CGEDNL

O Papagaio - Abril 2020 (Confinamento)


sábado, 11 de abril de 2020

Viñetas de humor con O Bichero

Confinamento
Ligazón páxina web

Viñetas de humor con O bichero

A vella que fuxiu da casa (conto popular ruso)

Un vello e a súa dona  estaban sentados diante do fogo. A vella ollou para o campo, pola xanela, e dixo:
- Se  tívesemos un  filliño chamado  Ivanushka e unha  filliña chamada  Alionushka, o noso fillo tería arado o campo e sementado cereais, os cereais crecerían e nosa filla o tería  ceifado; eu tería  cultivado o  malte, feito cervexa e convidado toda a miña familia, mais non convidaría a túa!
Nada diso, convidariamos a miña familia e non a túa! _dixo o vello.
- De ningún xeito, eu convidaría os meus parentes, e non os teus!
O vello levantouse dun salto e comezou a arrastrar súa muller polas  pernas. Arrastrouna até conseguir tírala  perto do fogo.
Entón o vello saíu para buscar leña e a vella preparouse para fuxir de casa;  asou  tortas, asou pan, colocou todo nun gran saco e foi se despedir de súa veciña. Mais, dunha forma calquera, o vello ficou sabendo da trama; volveu para casa, tirou de dentro do saco todo o que súa muller preparara para a viaxe, colocou o pan e as  tortas na dispensa e entrou no saco. A vella chegou a casa, colocou o saco nas costas e púxose a camiño. Despois de camiña por 5 ou 6  kilómetros, ela parou e dixo:
- Que ben me sentaría  pousarme  nun toco de árbore, agora, e comer un anaco do  bolo.
- O vello gritou de dentro do saco:
-Vexo todo, ouzo todo.
- Ah, o demo maldito, el pode me pegar, pensou a vella e continuou andando.
Camiñou máis uns metros máis  e dixo:
-Ah, que ben me sentaria pousar nun toco de árbore, agora, e comer un anaco do  bolo.
Vexo todo, ouzo todo – gritou o vello.
Ela apertou o saco unha vez máis; andou moitos  kilómetros e non comendo nin bebido nada, ficou tan cansada, que súas forzas lle fuxiron.
 Aconteza o que acontecer, vou parar aquí – pensou a vella. Vou descansar un pouco e comer algunha cousa.  Foi entón que descubriu o marido dentro do saco.
Suplicoulle:
- Meu querido,  perdóname, nunca máis vou tentar fuxir de casa!
O vello perdoouna e volveron para casa xuntos.

Mellor que na casa en lado ningún

Unha velliña que tiña case que cen anos quixo arranxar as súas contas porque, como dicía ela, á hora menos pensada podía pasar calquera cousa. Fóronlle buscar ao crego, recebeu os sacramentos e logo díxolle ao crego:
-Señor cura, logo eu agora xa teño que morrer?
-Non, señora, non! Os sacramentos non matan a ninguén. Pero mire, non teña ansia que no ceo estáselle moi ben.
-Mire, señor crego, -dixo a vella- deixeseme de contos! Que coma na casiña dun non se lle está en lado ningún.

A raposa de Teumeso


Αλωπεξ Τευμησιος ( Alopex  Teumesios),  Raposa de  Têumesso, era un animal xigantesco que fóra enviado polos deuses para o campo de  Tebas como castigo por algún crime. A  raposa era unha besta  sanguinária, que espallaba a destrución nas veciñanzas de  Tebas. Para conter o seu   salvaxismo, os  tebanos eran obrigados a entregarlle, todos os meses, un neno do sexo masculino para ser devorado, como decretara o  oráculo. Iso era un sacrificio espantoso e parecía imposíbel matar a  raposa, pois estaba escrito que ningún home ou animal sería capaz de superar súa velocidade e agarrala. Como se iso non bastase, a  raposa estaba so a protección de  Posídon, o deus do mar.  Creonte, o entón rei de  Tebas, designou a  Anfítrion a imposíbel tarefa de destruír a besta – imposíbel porque a  raposa nunca podería ser collida. O heroe descubriu unha solución para o problema, levando  Lélape, can máxico, para a caza, un animal que estaba destinado a nunca perder súa presa.  Anfítrion, para cumprir súa promesa a  Alcmena, colleu o can e saíu a perseguir tal  raposa.  Lélape logo lle identificou o cheiro e comezou a cazala. Así, a  raposa que nunca podería ser capturada e o can que nunca podería perder súa presa entraron nunha loita salvaxe. Cal dos dous vencería? Aquilo era un problema non só para  Anfítrion e os  tebanos, mais tamén para os propios deuses, que tiveron que se reunir e examinar o caso. Se  Lélape pegase a  raposa, de que servirían as palabras escritas polas  moiras, as tres deusas  que  personificam o destino? Sen falar no traxe de que todas elas temían a ira do protector,  Posídon. Por outro lado, se o temíbel animal escapase, de que valería o don de  Lélape? Canto aos deuses, ousaría algún deles resistir a gusto de  Zeus, que certamente esixiría a vitoria de  Lélape?  Zeus confrontado cunha contradición do destino (unha  raposa  incapturável sendo perseguido por un can inevitábel), finalmente, encontrou unha solución de seu agrado e de aceptación xeral: ambos,  Lélape e a  raposa  de  Têumesso, transformarían-se en estatuas de pedra. Segundo outra versión, cóntase  que  Zeus transformounos en constelacións: Can maior ( Lélape) e Can menor ( raposa de  Têumesso).


venres, 10 de abril de 2020

Barriga Verde

Nos anos 50
Xosé Silvent Martínez, máis coñecido como Barriga Verde, e alcumado Traga Estopa en Lugo e Xosé o dos Monecos  en Pontevedra, nado en Santa Marta de los Barros (provincia de Badaxoz) o 29 de xullo de 1890 e finado en 1970, foi un pioneiro do espectáculo de monicreques na Galiza de mediados do século XX. O seu pai, Joseph Silvent, era un francés natural de Perpiñán e a súa nai, Josefa Martínez, era natural do mesma aldea onde naceu Barriga Verde. O matrimonio viviu en varias localidades españolas, onde tiveron varios fillos.  
Vestido de pallaso
No 1905, con quince anos Xosé,  pasou a Portugal, traballando un tempo na cidade do Porto, onde parece ser que acadaría os coñecementos dos segredos dos monicreques a través dos "fantocheiros" e dos "robertos". Estes últimos eran un tipo de espectáculo con orixe na Commedia dell'Arte italiana. Tamén aprendería a modificar a súa voz introducindo palletas de prata de diferentes grosores na súa gorxa, unha técnica que esixía un grande dominio que quedou gardado coma un segredo profesional que alternaba co oficio de trapecista e do cal chegaría a ser un destacado acróbata.Dende alí logrou chegar a Pontevedra. En Salvaterra de Miño coñeceu a Emerenciana Fernández Gómez, con quen acabou casando. O casamento celebrouse un 23 de xaneiro de 1919 na igrexa de San Salvador de Lérez. Establecéronse nunha primeira vez no lugar da Torre (Camiño Vello); logo na Fontaíña, onde viviron aínda non un ano e volveron de novo á Torre, onde se asentaron definitivamente na rúa que actualmente leva o nome de Leandro del Río Carnota, párroco da freguesía. Nunha casiña (que hoxe ten o número 22) a parella, xa medio estabilizada, comezou a ter fillos. A súa descendencia foi dun total de 8, aos que bautizaron cos nomes de Lucía, Celso, Nieves, Trinidad, Celia, Saladina, Otilia e Afonso.

A súa formación nos estudos foi moi escasa, pero dispuña dun gran sentido práctico da vida e unha inspiración artística extraordinaria. Adaptouse el e mais os seus espectáculos á lingua galega. Desde moi novo sentiuse atraído pola farándula (a mesma profesión que tiñan seus pais) e actuou nas mellores festas e romarías de Galiza.

Despois dunha vida entregada de cheo ao espectáculo, Xosé Silvent retirouse da farándula e deixou os seus monicreques. Xa tiña bastantes anos, xa divertira moitas xeracións. Por volta do ano 1964 Barriga Verde deixou de actuar cos seus monicreques. Máis tarde, no ano 1967 sufriu unha parálise e en 1970 morreu.

O paradoxo de Lélape e Teumosía (o can e a raposa)

 Céfalo, o marido de  Procris, tivo como agasallo  un can e unha  xavelina e decidiu usar ao can (Lélape) para cazar a raposa  Teumesia, que nunca podía ser atrapada. Isto provocou un paradoxo: un can que sempre atrapaba á súa presa e unha raposa que non podía ser atrapada. A persecución proseguiu durante un tempo ata que  Zeus, perplexo polos seus destinos contraditorios, transformou a ambos os animais en pedra, aínda que tamén se dicía que  Lélape foi  catasterizado na constelación de  Canis Major

Lélape

Lélape era un can lendario que apareceu nos contos da mitoloxía grega, xa que  Lélape era o can de caza que estaba destinado a atrapar sempre o que cazaba. Lélape era un can de caza sen parentesco coñecido, e aínda que algúns suxiren que  Lélape foi o mesmo can que protexeu ao bebé  Zeus en  Creta, non hai contos que sobrevivan sobre como o animal chegou a existir.
Lélape cobra importancia tras o secuestro de Europa por  Zeus. En forma de touro,  Zeus levara a Europa á illa de  Creta, e fixera o amor coa fermosa princesa. Europa quedaría embarazada de tres fillos de  ZeusMinos,  Radamantis e  Sarpedón, pero por suposto  Zeus non podía quedar á beira do seu amante embarazada.  Zeus deixaría a Europa soa na illa de  Creta, pero cando se marchou deixou ao seu amante varios agasallos que poderían ser de utilidade no futuro. Un agasallo era unha xavelina, que ao ser lanzada sempre daba no albo, un segundo agasallo era  Talos, o home de bronce que sería un protector físico de Europa, e o terceiro agasallo era  Lélape, o can de caza que sempre capturaba á súa presa.
Europa prosperou en  Creta, casándose co rei  Asterión, pero finalmente a Europa mortal morrería e mentres  Talos converteuse no protector da illa, a xavelina e  Lélape foron herdados por  Minos, que tamén se converteu no rei de  Creta despois de  Asterión. Minos tiña un problema, pois a súa celosa esposa,  Pasifae, transformara o seu esperma en  escorpiones  venenosos e outro tipo de criaturas, esta transformación tiña o propósito de reducir as relacións extramatrimoniais de  Minos, pois calquera amante do rei sería asasinado. Foi entón cando os camiños de  Procris e  Minos cruzáronse, e a princesa ateniense prometeu ao rei que ela podería curalo. En agradecemento,  Minos regálalle a xavelina e a  Lélape.  Procris regresaría co seu marido,  Céfalo, pero despois de que  Céfalo matase accidentalmente á súa esposa nun accidente de caza, os agasallos que unh a vez pertenceron a Europa agora eran propiedade de  Céfalo.
Foi a  Céfalo a quen Anfitrión acudiu cando o marido de  Alcmena recibira o encargo por  Creonte de librar a Tebas da ameaza que era a raposa de  Teumeso.
A monstruosa raposa de  Teumeso, que se alimentaba de homes, era unha ameaza mortal para o pobo de Tebas, pero tamén era un animal destinado a non ser capturado nunca, polo que Anfitrión, así como calquera outro cazador que o tentase, non puidera achegarse nin sequera á captura da besta. Anfitrión, por tanto, considerou que a única esperanza que tiña era facer uso de  Lélape, xa que por suposto estaba destinado a capturar sempre á súa presa.Céfalo aceptou usar  Lélape para cazar á raposa de  Teumeso e, a cambio, Anfitrión prometeu a  Céfalo compartir o botín da próxima guerra cos  tafianos.
Anfitrión,  Céfalo e  Lélape regresaron xuntos a Tebas, e a  Lélape déronlle a cheirar o aroma da raposa  teumesia.
Agora existía un dilema para o raposo que nunca podería ser atrapado, estaba a ser perseguido polo can que nunca podería fallar, e que destino ía ser cumprido?
Zeus observou os acontecementos ao redor de Tebas, e recoñecendo o paradoxo que estaba a ocorrer decidiu poñer fin á persecución de  Lélape, aínda que o deus fíxoo de tal maneira que ningún dos destinos volveuse inválido.  Lélape e a raposa  de Teumeso  convertéronse en pedra antes de que as súas semellanzas fosen postas nos ceos, para que puidese continuar unha persecución eterna, pois o raposo converteuse en  Canis  Minor (Can Menor), e  Lélape en  Canis  Maior (Can Maior).  Ver en portugués